دليل سنجيده شود ، و آنچه كه قابل اعتماد است قسم اولست . « 1 » مانند حسن عدل و احسان و نوع دوستى و رد امانت و راست گفتن و امثال آن و قبح ظلم و خيانت و قتل نفس و فريب دادن و نظاير آن . « 2 » زيرا احتمال اشتباه تمام عقلاى جهان را عقل آدمى مردود و باطل مىداند ولى اشتباه يك ملت را هر چند يك ميليارد و 700 ميليون نفوس داشته باشد را بعيد نمىداند ، زيرا عادات و تقاليد از كثرت طرفدار ، حقيقت را كسب نمىكند . بهر حال حسن و قبح عقلى ( عقل عملى ) كه مورد تسالم همه عقلاى جهان بوده واجب القبول است ، حسن و نيكو يعنى امرى كه صاحب آن مستحق مدح است و قبيح و زشت يعنى امرى كه صاحب آن مستحق مذمت و ملامت است ، و حتى گاهى مستحق مجازات .

--> ( 1 ) - به علماى منطق نسبت داده شده كه مشهورات را به دو گونه تقسيم كرده اند : يكى تاديبات صلاحيه كه عبارت از قضايائى است كه آراى عقلاء بخاطر مصلحت عمومى بر آن مطابقت دارد ، ديگرى خلقيات كه نيز مورد تطابق آراى عقلاء است ولى بخاطر تقاضاى خلق انسانى مانند حسن شجاعت و سخاوت و قبح ترس و بخل و وجوب حفظ ناموس و وطن ولى بعضى از صاحب نظران ايراد نموده‌اند كه اخلاق خوب در تمام انسان‌ها وجود ندارد . در حالى كه حسن شجاعت و سخاوت و قبح ترس و بخل را همه قبول دارند ، پس خوبست كه در تعريف خلقيات بجاى خلق انسانى كلمه وجدان ( ضمير ، دل ، عقلى عملى ، عقل مستقيم ، حس سليم ) را ذكر كنيم . ( 2 ) - حتى ظالمان و ستمگران معروف دنيا تظاهر بظلم و بيدادگرى نمىكردند و از شنيدن كلمه ستمگر ، بيدادگر ، متجاوز خشنود نميشدند بلكه ناراحت مىشدند و مظالم خود را به نحوى توجيه مىكردند .